Marian Makula

Boł mroźny grudniowy wieczór 1951r. W starym dwusztokowym familoku na Ryndorfie opa Pałlek sterczoł w oknie wielki izby i trzimoł w swych wielkich jak pecyny chleba rynkach małego Marianka. Wypatrywali piyrwszy gwiozdki na niebie.a tam za łoknym lecioł śniyg, taki bieluśki jak poszkrobione pierzyny na łożku. W łotwartych dźwiyrkach kachloka trzaskoł i chuczoł poloncy siei czerwioniuśki wongel, a tata Marianka Paweł, co chwila grzeboł hokym w piecu, nabiyrał wonglo z kołkastli i chajcował jak gupi. Z kuchni woniało smażonym w brytfannie karpiym, i kapustom z grzybami, kero dymfowała sie w bratrurze. Oma Cila warzechom miyszała fandzole, co warzyły sie w zupie, a mama Marianka Stefka, nakłodała makowki z wielgachny michy do wielki asjety i wydubywała co wiynksze rodzynki. Marianek śmioł sie i przywiyroł nosym do zimny szyby, na kery mroz wymalowoł piykne jak na łobrusie ciotki Lucy wzorki, a opa recytowoł mu do ucha: leci,leci, skrzydeł niy mo, siado, siado, dupy niy mo. Na stary grubie Litandra do szoli właziyli wyznaczyni na dzisiejszo zmiana berkmony, a szybowy dzwonek dzwonioł im piyknie

W samo wilijo
W samo wilijo wieczornom porom
Zjechali na doł we trujka szolom
Zjechali na doł na poziom trzysta
Sztajger, metaniorz i sygnalista

A lampy świyciyły im podczas jazdy
Niczym na wiyrchu te śrybne gwiazdy
I tak migały jak mika w filorze
Tak im migały, tak na Szczyńść Boże

W samo wilijo szli se na szychta
Sztajger, metaniorz i sygnalista
Szli se po glajzach w wilijno nocka
I za podszybiym siedli na klockach

Tam sie dzielyli małym opłatkiym
Froncek z Zeflikiym, Zeflik ze Władkiem
Wieczerzo zjedli razym na dole
Stare hanysy z jednym gorolem

Mijały lata, i w kolejne wilije w znanym już wom familoku na Ryndorfie, rozlegały siekolyndy, a coroz to wiynkszy Marianek lotoł i wyrobioł, i była z nim coroz wiynkszo łostuda. Wciskali mu siymiyniotka kery niy lubioł, zaś kapusta na kero godoł kapapapusta jod tak łapczywie żeby sie niyroz udowioł.

Wieczerzo tuż
Wilijo, wilijo, szykowno choina
iskrzy sie lameta, krynci serpyntyna.
Błyszczom sie glaskugle, śniyg sie bieli watom,
Oma spod choiny jegły durś zamiato.
Loto se po kuchni malutki Marianek,
loto bez koszuli, batki mo zmazane.
Batki mo zmazane, bo grzeboł w hasioku,
poprzetykoł ruszta w starym żeleźnioku.

Wilijo, wilijo, stoi se choinka,
Marianek podpolił z papindeklu krzynka,
Było trocha smrodu, było larma kupa,
Marianek łod omy dostoł klapsa w pupa.
Teroz na choince zawieszo bombony,
Pysk mo z szokolady cały zmaraszony.
Wiyszo se tak wiyszo i jynzykiym mlasko,
Zjod już sześć bombonów, trzy glaskugle strzaskoł.

Wilijo, wilijo, gwarno pod choinkom,
Opa na mandoli kolyndy se pinko.
Pinko se kolyndy, jak to przy wiliji,
Oma z ciotkom śpiywo, ujek gro na cyji.
Zaś mały Marianek spod wielki choinki
Wyciongo nojwiynksze do siebie gyszynki.
We włosach mo wata i pełno lamety,
Wyciongo gyszynki i zjodo maszkety.

Mały Marianek Mac ula zostoł poczynty w niewyjaśnionych przez rodziców okolicznościach, i jest ponoć potomkiem stary irlandzki familiji, kero przybyła na Górny Ślonzek jeszcze w XVI w, na długo przed Mac Donaldem, Mac Gajwerem. Big Macym Big Cycym i Bigbraderym.

Działalność tych ostatnich podmiotow doprowadziyła do ruiny ślonsko kuchnia, i gospodarka, eliminujonc solidno żymła z karminadlom na rzecz dmuchany bułki z mielonom zolom ze wściekłych krowa a z nikerych postawnych karlusow i szykownych frelek zrobiyła naplompane luftbalony. W dziedzinie kultury rodzime wytwurnie czerpionc z zachodu promujom pseudo ślonskie hajmat melody. zrzynane żywcem z niemieckich szlagierow i okraszane rymowanym bełkotym z oklepanymi zwrotami miernych ślonskich rymowankarzy.Szlagiery te dziynki wpadajoncy w uchu melodii siejom spustoszenie w inteligyncji ślonski spoleczności . Na ślonskim rynku płytowym kruluje tandeta i szajs.Bez toż w swoji twurczośći tak mało dostrzegany przez media Mac Ula, z całom determinacjom i zaangażowaniem prubuje kultywować dobre i wypróbowane ślonskie wzory, opisujonc z humorym i z dystansym ślonsko rzeczywistość.

Mac Ula pierwsze swoje pruby literackie zaczynoł już w łożeczku, kaj pisoł palcem po szczeblach materiałem jemu dostępnym. Jak zaczon bajukać to wiyncy zmalowoł niż napisoł. Swoj piyrwszy poważny utwur zaadresowoł do dzieciontka,

Mały Marianek
Pisza jo Dzieciontko
pisza do cia list
pisza bardzo krótko
jaki zy mie gizd.
Jaki jezderkusie
gizd jo jest Jezusie,
bo jo spod choinki
podbierom gyszynki,
podjadom maszkety,
rozciepia lamety,
jak coś ino zechca
to becza i wrzeszcza.
kupa mom zachcianek
jo, mały Marianek.

Pisza jo Dzieciontko
pisza do cia list
pisza bardzo krótko
jaki zy mie gizd.
Jaki jezderkusie
gizd jo jest Jezusie.
Właża se na ryczka
by zapolić świyczka
czasym z ryczki zleca,
to sie zdarzo przeca,
niy suchom mamusi
jak dioboł pokusi
tyla mom zachcianek
jo, mały Marianek.

Pisza jo Dzieciątko
pisza do cia list
pisza bardzo krótko
jaki zy mie gizd.
Jaki jezderkusie
gizd jo jest Jezusie.
Ty siedzisz kańś w niebie
jo pisza do ciebie
żebyś pod choinka
przynios wielko krzynka.
A we krzynce złoto
i koło składane.
tak cie o to prosi
malutki Marianek.

Prawdziwo wena twurczo naszła Marianka w szkole, jak poznoł pierwsze litery. Pisoł wtedy kredom, kaj sie dało i niy dało: na tablicy, na murze, dziołchom na plecach. Pisoł bardzo zaangażowane utwory, np. „Na dworze sipi a Antek mo ipi ” albo „Ala mo kota a Bercik ochota” Te pierwsze spontaniczne pisanie zostało nagrodzone dwoma czerwonymi paskami na jego myni szlachetny czyńści jestestwa. I były to jego jedyne czerwone paski jakie dostał za swoje postympy w nauce. W kereś świynta mama wziyna go aby łobejrzoł sie wielko betlyjka na Halymbie, po latach opisoł jom tak

Betlyjka
Jako piykno to betlyjka
Klynczy Józef i Maryjka
Klynczom łoni przi żłóbeczku
i śpiewajom dziecionteczku

Luli luli, luli, luli
Mruczy anioł i trzech króli
Luli, luli, luli

Mały Antek wloz na stołek
ryczy głośni jak osiołek
a z nim miałczy kocur bury
i gdakajom stare kury

Luli...
Jako piykno ta betlyjka
śpiewo Alojz i Nastyjka
starzyk zaś se faja kadzi
bo już śpiywać niy poradzi

W tamtych czasach na świynta zawsze był problym z rybami. Ryby trza było wystoć. Stoć ino niy musioł mały Marianek, bo robioł take larmo przed sklepym, że chce jyba, a oma niy mo czasu stoć, aż go baby puszczały przed raja.Bywały wilije kaj za rybami stoło sie w tak dugich kolejkach jak nasze dzisiejsze długi, szynka była na kartki, a pomarańcze na łobrozku. Jednak nojwiynkszym problymym na świynta było zabijanie ryb, i niy każdy chop sie do tego nadowoł. Posuchejcie jak to wyglondało w rodzinie Marianka.

Jak Paulek karpia zabijoł
Wilijo, wilijo, czas już zbijać ryby
Czas namoczyć cwibak i suszone grzyby
Śniyg już łodmieciony i siyń już umyto

Paulek z badywanny żywe karpie chyto

Chyto je tak chyto, koło wanny loto
Po umyty siyni roznosi durś błoto
W końcu ryb nachytoł do starego neca
Nasapoł sie mocno i nagonioł przeca

Nasz Paulek to woli karpie jeść z brytfanny

Niźli je wyłowiać żywe z badywanny
A już w zabijaniu , niy mo wprawy wcale
Nim je ogałuszył, rozwalył sie palec

Rozwalył sie palec i połomoł bryle
Że Stefka już chciała z dorsza smażyć filet
Już miała tyn filet na patelni smażyć

Bo Paulek sie majtnoł, chyba z dziesiyńć razy

Nastynkoł sie przy tym, przy tym co niymiara
Lecz w końcu na swoim postawioł fujara
Teraz karpia wcino przy wilijnym stole
Choć rynka mo w bindzie i buła na czole

Marianek dorostoł, w szkole pisoł wypracowania domowe bo musioł i paszkwile na belfrów bo lubiył. Ale nojbardzi Marianek lubioł śpiywać kolyndy, szczególnie Lulaj że Jezuniu i jedna goralsko pastorałka „Ej Maluśki”.Dorosły już Marian, kery wyspecjalizował sie w pisaniu życiorysów i podań o przyjyńcie do roboty, postanowioł napisać równie piyknie pastorałka jak majom gorale. Poczytejcie na wiela mu sie to udało.

Maluśki Jezusku
Ref
Hej, maluśki Jezusku
Kaj ty nupel mosz
Hej, leżysz se na brzuszku
Małyś jak tyn grosz
Słodkiś jak rodzynka
Kiedy śpisz za dnia
Mokro mosz pierzynka
Jak ta łza

1
Tam przy starym szybie
Światło migo w szopie,
Karbitkom kolybie
Przy drzewnianym stropie.
Leży dzidzuś w żłobku
Lulo do pieluszek
Leży w siana snopku
Malyńki Jezusek.

Ref

2
Tam cima na dworze
Noc się hołdy tuli
Mietlorze już kludzom
Do szopy trzech króli.
Śnieg durś z nieba suje
Chopy idom z szychty
Hajer z przodku gzuje
A za nim dwa sztifty

„Wiiliijoo”

Już gwiazda wschodzi,
Bo Pon sie rodzi,
Do stoła wołoo głos
Zrodzony w Betlyjce
W mały stajence
Wołomy ,wołomy wrooz
Wołomy, wołomy woos

ref
Wiiiiliijo, wiiiiliijo, wiiiilijo,ooo wilijo, ooochh
Wiiiliijo, wiiiliijo, wiiiliijo,oo wiiiliijo,ooch
Wiiiiliijo, wiiiiliijo, wiiiilijo,ooo wilijo, ooochh
Wiiiliijo, wiiiliijo, wiiiliijo,oo wiiiliijo,ooch

2
Kańś tam w niebiesiech
Wszystkie janioły
Siedły za stołym już w krong.
Dlo dobrych ludzi
Śpiewajom wprzudzi
Spiywajom śpiywajom soong
Spiywajom, śpiywajom soong song

ref.

3
Tam som Pon Boczek
Łomie łopłatek
Tak ciyńki jak tyyn włoos.
W nieba bezkresie
Dokoła niesie
Koolyndy, koolyndy głoos
Koolyndy, koolyndy głoos.
Bioło na ziymi
Śniyg maras skroł.
W wilijo, w wilijo
Krisbałn sie miyni,
Bieli sie stoł.
Tu łojciec z matkom
Łomie łopłatek
Tak ciyńki, tak ciyńki jak włos jak włos.
W wilijo, w wilijo, w wilijo, w wilijo
Nad całym światym, nad całym światym
Niesie się głos, kolyndy głos głos.
Wiliijo, wiliijo, wilijo, wilijo

Na te niebiańskie wieczerze po leku pódymy wszyscy ale zawsze jak keryś tam szoł z naszych bliskich to my pamiyntali, zawsze sie mu świyciyło ta świyczka i przynosiyło zielone na grobBywały jednak chwile bardzo smutne. Ludzie odchodziyli wieczerzować do nieba z pon Boczkym i z aniołami i zostowiali najbliższych

Tak smutno mi bez ciebie mamo
Dziysioj na smyntorz zanieśli my z tatkom
choinka malutko i pora kwiotkow
Może zaszumi ta choineczka
jak juz zaświeci piyrszo gwiazdeczka

Ref:
Wilijo uwarzy nom dzisioj oma,
tata łodgarnie chodnik pod bramom.
Tak pusto bez ciebie jest doma
tak pusto bez ciebie jest mamo.

I tyla było na grobie śniegu,
że tatko ledwo wazon wygrzeboł.
Ino nie momy żadnych sposobow
żebyś mamusko wstała nom z grobu.
Ref.:.....

Zebyś tak mogła choć dzisioj mamo
przyjśc na wieczerzo i zostać na noc
Bo choć tam dobrze ci pewnie w niebie
to nom tak smutno tukej bez ciebie

Ale som wśród nos tacy co niy mieli kańś iść, a niy wszystkie dźwiyrze jak przykazuje tradycjo były łotwarte do potrzebujoncych. Było jednak w Rudzie take miejsce na kafhałzie kaj mogli ci nojbiydniejsi znoleźć schroniynie, a lopisol to nasz Marianek

Wilijne dzwonki

1. Już dźwiynk sie niesie z wszystkich stron
już wilijny bije dzwon,
echem niesie głos stokrotny
wzywo biednych i samotnych.

Ref.: Przyjdź na Kaufhaus do ochronki
jak wilijne zabrzmiom dzwonki,
jak nalejom kompot w szklonki
przyjdź na Kaufhaus do ochronki.

2. Juże goik świeci obok
a ty nie znosz tu nikogo,
chociaż tyla ludzi wokoł
tyś samiuśki w wielkim bloku.
Ref.:
3. Juże piyrszo gwiazdka migo
do ochronki ciebie wzywo,
tu makowek zjesz ze miski
i tu poznosz sobie bliskich

Po wieczerzy wszyscy gromadziyli sie przi choince, szukało sie gyszynkow kere mama pochowali pod krisbałnym, a potym wszyscy śpiywali kolędy

Przed północom dzwony kościelne wzywały na pastyrka.W ta wilijno noc w kościele niy mieściyli sie wszyscy chyntni i czyńść stoła na dworze. Chopy piyknie śpiywali i bardzi odważnie niż zawsze, bo se niyjedyn po wiliji golnoł kieliszek nalywki.

Na pastyrka

Na pastyrka, na pastyrka,
przyszło dzisioj ze poł Wiyrka,
przyszoł by i Wiyrek cały,
ale kościoł jest za mały
A na chórze a na chórze
Erich grzebie w partyturze
I gro lepi dziś łod Liszta
Nasz wiyrecki organista

Na pastyrka, na pastyrka,
przyszło dzisioj ze poł Wiyrka,
Przyszło ludzi chyba tela
jak w Wielkanoc we niedziela
A na chórze, a na churze
Siedzi śleper we mundurze
Przy nim stoi dwóch galantow
I modnisia we pelcmantlu

Na pastyrka dziś ze Wiyrka
przyszła cało kawalerka,
na wydaniu przyszły frele,
ciasno w całym jest kościele
A na churze, a na churze
Jest goronco jak w bradrurze
Antek stoi jak tyn świynty
chociaż prziszoł trocha wciynty

Na pastyrka siyrżant Szpyrka
prziszoł w nowych oficerkach,
sztajger Bania w cały gali
przypion łoziym aż medali
A na chórze, a na chórze
Stoi Richad w nowy skorze.
Przy nim Rołza głośno śpiywo
Bo zaś bajtla sie spodziywo

Staro wilijno tradycjo koże zostawić jedno nakrycie, jakby niyspodziywany gość zaklupoł Trza tyż łostawić miejsce w sercu do dzieciontka, niy ino na świynta, ale przez cały rok i cołkie nasze życie.

Pozostań tu z nami

To dla ciebie to miejsce przy stole,
to dla ciebie to miejsce jest tu.
To dla ciebie, dzieciątko ty moje,
to dla ciebie to miejsce i stół.

Ref. Pozostań tu z nami,
przy stole tu siądź
i śmiej się, i dziel się
i bądź tu, i bądź.

To dla ciebie ten talerz, ta łyżka,
ta szklanka, widelec i nóż.
Usiądź i z nami zamieszkaj,
z nami módl siei pracuj , i twórz,

Ref.

To dla ciebie to krzesło, ten pokój,
a więc zostań i umil nam czas.
I nie odchodź jak robisz co roku,
lecz na zawsze pozostań wśród nas.